Gai cột sống là sự phát triển thêm ra của xương trên thân đốt sống, đĩa sụn hay dây chằng quanh khớp. Nguy cơ mắc bệnh gai xương tăng theo độ tuổi và nam bị nhiều hơn nữ.

gai-cot-song

Có 3 nguyên cớ chính dẫn đến gai cột sống:
1. Sự lắng đọng canxi ở các dây chằng đốt sống: Trường hợp này phổ biến trong thoái hóa cột sống ở người nhiều tuổi; đó là sự lắng đọng canxi dưới dạng calcipyrophosphat. Thoái hóa cột sống là một rối loạn có thể dẫn tới mất cấu trúc và chức năng bình thường của cột sống. Sự thoái hóa có thể xảy ra ở một trong các thành phần cấu tạo của cột sống: xương đốt sống, đĩa sụn, các dây chằng bám quanh khớp. Quá trình thoái hóa làm mất nước (chiếm 80% trong sụn) và biến đổi một vài chất, làm sụn khớp dễ bị canxi hóa. Viêm dây chằng đốt sống cũng là một nguyên cớ tạo ra gai xương do quá trình viêm tái phát nhiều lần làm xơ hóa và đóng canxi ở gốc các dây chằng đốt sống nên trên phim x. Quang thấy có hình ảnh giống “gai”.
2. Chấn thương: Chấn thương làm hư hại xương hoặc khớp ở cột sống, và phản ứng của cơ thể để tu bổ nơi bị tổn thương sẽ dẫn đến sự hình thành gai xương. Trong trường hợp này, gai cũng có thể hình thành từ sự lắng đọng canxi ở dây chằng đã dày lên do phản ứng viêm.
3. Viêm khớp đốt sống mạn tính : Quá trình viêm ảnh hưởng đến phần sụn đốt sống, lâu ngày phần sụn này bị hao mòn dần, khiến bề mặt trơn láng của nó trở thành thô ráp, xù xì và cuối cùng hai bề mặt xương tiếp xúc, cọ sát lên nhau. Đến lúc này, cơ thể sẽ có một quá trình tự căn chỉnh để khắc phục hiện tượng trên, nhưng thành tựu của quá trình chỉnh sửa lại là sự hình thành gai cột sống. Do đó, có thể nói gai cột sống là một thỏa mãn tự nhiên của thân đối với phản ứng viêm.

Hơn nữa một số bệnh cột sống như viêm xương-khớp cột sống (spondylarthrite), bệnh viêm cứng cột sống (spondylarthrite ankylosante – bệnh “bamboo spine”) … cũng dẫn đến gai cột sống.
Như thế “gai” là hình ảnh x.Quang, hậu quả của sự lắng đọng canxi ở bờ đốt sống hoặc ở dây chằng đốt sống do viêm hoặc sau chấn thương. Đó không phải là một “bệnh”.
Nhiều người vẫn nghĩ gai có thể mọc rất dài và đâm vào tủy hoặc các thành phần khác… Thật ra, gai thường chỉ có chiều dài vài milimet. Đại đa phần gai cột sống xuất hiện ở mặt trước và bên, hiếm khi mọc ở phía sau, do đó ít đè nén vào tủy và rễ thần kinh.
Triệu chứng phổ biến khiến người bệnh phải đi khám là đau thắt lưng, đau vai hoặc cổ, lan xuống cánh tay, tê tay…, Có những lúc làm hạn chế hoạt động ở cổ, vai, thắt lưng. Khi chụp x. Quang cột sống người ta phát hiện có “gai”. Thật ra đây là sự khai phá đột nhiên vì người bệnh đau được gây ra bởi quá trình viêm, không phải do gai “đâm” gây đau như người ta vẫn nghĩ. Có nhiều trường hợp chụp x. Quang cột sống thấy có gai nhưng người ta không bị đau ê ẩm vùng lưng, ngược lại có nhũng trường hợp người bệnh đau nhức ở lưng nhưng khi chụp phim cột sống không thấy có gai.
Khi được thầy thuốc chẩn đoán gai xương, một số người bệnh thường nghĩ ngay đến việc mổ để cắt đi “cái gai” đáng ghét này! Nhưng thực tế không hề có chỉ định và không thể “mổ cắt gai cột sống”. Việc chữa trị bệnh “gai cột sống” (thực chất là điều trị đau lưng) thường nghiêng về bảo tàng. Những thuốc thường sử dụng là nhóm giảm đau kháng viêm không steroid, nhóm giãn cơ. Có những lúc người ta sử dụng một số dụng cụ nâng đỡ như nẹp cổ… Để giảm hạ gánh nặng lên các đốt sống mắc phải bệnh.
Các phương pháp điều trị hỗ trợ gồm châm cứu, vật lý trị liệu (giúp giảm đau và tăng vận động ở một số cơ khớp bị ảnh hưởng), tập thể dục thường xuyên. Cần tránh những môn nặng bắt cột sống phải chịu một trọng lượng lớn như đẩy tạ, nhảy cao… Nên tập các môn thể thao dưới nước như bơi lội, aerobic để giúp giảm sức nặng của thân thể. Yoga cũng là một cách thức giúp giảm trọng lượng thân thể lên phần đốt sống bệnh, song song làm thư giãn vùng cơ bị ảnh hưởng.
Bệnh nhân phải đảm bảo cân nặng cơ thể vừa phải, tránh tăng trọng nhiều không kể xiết. Về chế độ ăn, một số nghiên cứu cho rằng nên thêm muối để giúp thân thể tái hấp thụ một phần canxi vào huyết.
Giải phẫu được đặt ra khi có sự vôi hóa phần lớn các dây chằng đốt sống làm hẹp ống tủy hoặc các lổ tiếp hợp ở cột sống, gây áp chế các rễ thần kinh. Dẫu vậy, không phải cứ lấy gai đi là bệnh sẽ hết vĩnh viễn vì gai xương có thể mọc lại ở cùng vị trí cũ.